Salsa, saus in het
Spaans, is een begrip waar en veel en weinig onder valt. In de enige zin
is salsa een muzieksoort, een moderne variant van
Latijns-Amerikaanse muziek. In de brede zin van het woord is salsa een
verzamelnaam voor diverse soorten Latijns-Amerikaanse muziek en dans. Hoe
zit dat nu precies en waar komt die salsa eigenlijk vandaan. Ofwel wat
zijn de raises de la salsa.
Saus
Zoals gezegd, "salsa"
betekent in het Spaans niets anders dan "saus". Cubaanse
muzikanten gebruikten de term echter ook wel eens om in een nummer een
smeuïg gedeelte aan te duiden. In veel Zuidamerikaanse muziek komt een
nummer na enkele coupletten tot een climax, meestal in het zogenaamde
montuno-gedeelte. Dit is een deel van een nummer dat iets extra's
heeft, wordt als het ware overgoten met een lekkere saus/salsa.
Emigranten
Na W.O. II trokken veel Latino's
waaronder Cubanen, Puertoricanen, Colombianen en Venuzolanen naar de V.S.
waar ze zich met name concentreerden in New York City. Allen brachten hun
muzikale bagage mee. Deze vele muzieksoorten, waaronder de enorme
verscheidenheid aan namen. Zo hebben de Cubanen bijvoorbeeld hun son,
guaracha, rumba en danzon. Later kwamen daar de populair geworden mambo en
cha-cha-cha bij. Puertoricanen brachten hun bomba en plena mee. Om enige
ordening aan te brengen in deze terminologische jungle, werd naar een
verzamelnaam gezocht die ook een buitenstaander kan onderscheiden.
New
York
Op welk moment precies is moeilijk te
zeggen, maar op een gegeven moment is de term "salsa"
geadopteerd als verzamelnaam voor Latijns-Amerikaanse ritmes. Na verloop
van tijd raakte de term "salsa" echter verbonden met een bepaald
ritme. Dit gebeurde zo rond de opkomst van het populaire platenlabel Fania
in de vroeg-zeventiger jaren in New York. Artiesten die onder het
Fania-label actief waren zijn: Celia Cruz, Willy Colon, Tito Puente, Ruben
Blades en Ismael Miranda. Je zou dus kunnen stellen dat salsa is ontstaan
in New York, maar grotendeels is afgeleid van en geïnspireerd op Cubaanse
muziek. Nog steeds is New York een van de hot-spots van het salsagebeuren.
Toonaangevend is nu het RMM label met artiesten zoals Jose Alberto, La
India, Marc Anthony, Tito Nieves en Celia Cruz.
Cuba
Op het eiland Cuba is een buitengewoon
grote verscheidenheid aan ritmes / muzieksoorten ontstaan. Als verklaring
hiervoor kan een aantal factoren aangewezen worden, zoals bijvoorbeeld de
kolonisator van dit eiland, Spanje. De Spanjaarden hadden zelf al een
sterke eigen muzikale traditie, die ze met zich meebrachten naar de
"nieuwe wereld". Daarnaast lieten zij als een van de weinige
Europese koloniale mogendheden de slaven vrij in het praktiseren van hun
eigen muziek- en dansuitingen. Centraal in de muziek van de uit Afrika
afkomstige slaven, stond de trom en het ritme. De Spanjaarden brachten hun
Europese instrumenten mee, zoals de gitaar, de piano en diverse
blaasinstrumenten. Melodie speelde in de Europese muziek een centrale rol.
Uit deze vermenging van Afrikaanse ritmes en Europese melodieën is de
veelheid aan Cubaanse muziek ontstaan. Onder deze muzieksoorten vindt je
zowel sterk op Afrikaanse leest gestoelde muziekvormen zoals de
santeria-muziek behorende bij het Yoruba-geloof en de rumba als de meer
van de Europese muziek afgeleide danzon, habanera en son.
El
son
De son, parel van de populaire Cubaanse
muziek, de blues van Cuba is aan het eind van de vorige eeuw ontstaan in
de Oriente, de streek in het oosten van Cuba. Belangrijke stad in dit
gebied is Santiago de Cuba, eens de hoofdstad van Cuba. De traditionele
son wordt gespeeld op de tres (gitaar), marimbula (houten box met metalen
platen) of contra-bas, bongo (twee trommeltjes) en claves (twee korte
houten stokken). Later werden hier maracas en trompet aan toegevoegd. De
claves zijn twee stokjes die een specifiek ritme aangeven, simpelweg de
clave genoemd. Dit ritme vormt de basis van nagenoeg alle Cubaanse
populaire dansmuziek en de hedendaagse salsa. Grote namen in de
traditionele son zijn Ignacio Pineiro, Miguel Matamores en Arsenio
Rodriguez.
De son is een belangrijke cultuuruiting
geworden op Cuba met haar muziek, dans en poëzie en is nog steeds enorm
populair. In Santiago de Cuba bestaat nog steeds het Casa de la Trova waar
de traditionele son ten gehore wordt gebracht door bijvoorbeeld Quatro
patria. Een andere populaire vertolker van de traditionele son, maar met
een uitgebreidere bezetting is de groep Sierra Maestra. De son ontwikkelt
zich echter nog steeds. Zo brengen artiesten als Adalberto Alvarez en
Isaac Delgado een moderne vorm van son ten gehore. Onlangs heeft zich een
ware revival van de traditionele son voltrokken. Mede aangesticht door het
door Ry Cooder verzamelde gezelschap Buena Vista Social Club, is de
belangstelling voor de oude son klassiekers momenteel gigantisch groot.
Met een klap van de clave is een publiek bereikt en zijn verkopen
gerealiseerd waar menig salsa-artiest al jaren van droomt.
Salsa
De son werd door de Cubanen naar New
York meegebracht. Door kruisbestuiving tussen de andere Latino's en de
beschikbaarheid van nieuwe instrumenten en elektronica werd son salsa.
Veel oudere Cubanen zeggen dat salsa in essentie eigenlijk de muziek is
die in de jaren veertig in Cuba werd gespeeld. In de film "Las raises
de la salsa" (de wortels van de salsa) werd gesproken van son con son.
Daarmee trachtte men aan te geven dat de hedendaagse salsa een krachtige
uitvoering is van de traditionele son. In essentie is het ritme van
de salsa, de clave en de accenten weliswaar hetzelfde als de son, toch is
salsa niet hetzelfde. Het klinkt namelijk geheel anders. Salsa mag dan
gebaseerd zijn op een oud concept, het is wel muziek van deze tijd. Muziek
die strak wordt gespeeld, waarbij gebruikt gemaakt wordt van moderne
opnametechnieken waardoor het goed in het gehoor ligt. Salsa voldoet aan
de eisen van de dansers van deze tijd en klinkt als een klokje, ook in een
dansclub. De moderne salsa is sterk genoeg gebleken om het op te nemen
tegen de westerse rock en dance-industrie. Salsadansen wordt wereldwijd
gepraktiseerd en via de salsa ontstaat ook de interesse in andere Latin
ritmes. Gek genoeg is het momenteel de oude son die de interesse voor de
moderne salsa wekt! Hoe het ook zij, alles is een erkenning van de kracht
en schoonheid van de Latin muziek.
Ondertussen
in Havana.
Terwijl de Salsa uit New York vanaf de
jaren zeventig de wereld begon te veroveren, gingen ook in Cuba de
ontwikkeling van bijvoorbeeld de son door. In eerste instantie zat die
ontwikkeling vooral in het toevoegen van meer instrumenten zoals een
blazerssectie, piano, bongo’s en kleine percussie, conga’s, fluit en
viool. Hierdoor groeiden de son-trio’s en kwartetten uit tot sextetos en
uiteindelijk tot charanga orkesten zoals Original de Mazanilla, Orquesta
Reve en Grupo Manguare. Er werd echter ook naar nieuw wegen gezocht. Dit
ging zowel door het gebruiken van jazz elementen zoals bijvoorbeeld bij
Irakere te horen is. Anderzijds werd gezocht naar nieuwe ritmes. Een goed
voorbeeld hiervan is de Songo die Juan Formell en zijn band Los Van Van
ontwikkelde. De son is echter altijd de leidraad gebleven. Ook bij de
moderne muziek van Cuba waaraan de naam timbre wordt gegeven. Basis is de
son, maar hieraan zijn scherpere breaks en accenten toegevoegd. Ook wordt
gebruik gemaakt van drumstel en synthesizers. Voorbeelden van deze moderne
populaire Cubaanse zijn Climax, Manollin en La Charanga Habanera.
Back
to top
Jeroen
Con Sabor
|
